Fanatizmin kökenleri

Bu yazıyı paylaş

art-zoroastreextra1aaamedium_large-1382476585

(Eski referans yazılarından ama son derece güncel:)

Yılmayacağım, geçen haftaki yazımın son paragrafını olduğu gibi çöpe atsalar da, yazmaya devam edeceğim ve “sizin adınıza okudum” serisini sürdüreceğim. George W.Bush ve akıl hocalarının (ki herhalde dünyanın en zor işlerinden biridir) terörü yanlış değerlendirdiğini ve yücelttiğini anlatan araştırmadan sonra, bu sefer de, her türlü terörü besleyen fanatizmin kökenleri konusunda bir kitaptan bahsedeceğim size.

Eski bir Le Monde des Livres’den (Le Monde’un haftalık kitap eki) kesip sakladığım bir kitap eleştirisi, Christian Delacampagne imzalı. Bugün alıntılar yapacağım yazı bu.

İnsanoğlu binlerce yıl dünyanın sonsuza kadar değişmeyecek bir düzeni olduğuna inandı. Sıkıntılı bir dünyaydı bu, sorunlarla dolu, savaşlar, salgın hastalıklar, iklim döngüsüne paralel peş peşe kuraklık ve seller… Her biri farklı bir ‘kötü tanrı’nın eseriydi, karşı durulamazdı. Ama neyse ki bütün Tanrılar böyle gaddar değildi, ‘iyi tanrılar’ da vardı insanoğlunu koruyan, kötülük güçleriyle savaşan. Onlar sayesindedir ki her sabah güneş doğuyor, her kuraklığın ardından yağmur geliyor, hastalar iyileşiyordu…

Mesela, Altın Hilal denilen bölgede, bizden 5 bin yıl kadar önce yaşayan insanlar, işte ‘böyle’ bir tabii düzene inanıyorlardı. Ve bu kaderci, insanın etkileyemeyeceği, değişmez düzen inancı da, sosyal ve siyasal alanda durağancı (immobilisme’e durağancılık diyor sözlükler) tutucu bir ideolojiyi besliyordu. Bu düzen böyledir, sonsuza kadar da böyle kalacaktır. Yani isyan etmenin anlamı yok.

O çağlarda ‘medenî dünya’ denilebilecek bütün coğrafyada, aynı ‘çevrimsel zaman’ kavramı, aynı ‘sonsuza kadar değişmez tabiî düzen’ inancı ve ümitsizlik hakimdi. Bütün dinler, siyasî ve sosyal düzen ‘bu değişmezlik’ sayesinde ayakta duruyordu.

Derken, diyor İngiliz araştırmacı Norman Cohn, İran’da bir sapkınlık ortaya çıktı. Peygamberinin adı Zerdüşt idi. İsa’dan Önce 13’üncü yüzyılda yaşayan Zerdüşt, yeni bir din kurma iddiasında değildi, ecdadının dinini reforme etmek istiyordu, o kadar. Ancak Zerdüşt’ün inancı bir reform değil, bir devrimdi o çağ için.

OYUN BOZAN ZERDÜŞT

Kötülük’e karşı ezelî savaşı, eninde sonunda, İyilik Güçleri kazanacaktır. Ancak, herkesin, hemen, şimdi, bu savaşa atılması, İyilik Güçleri’nin yanında yer alması şartıyla. Zaten sadece ibadet kurallarına uyan, çilelere katlanan insanlardır ki, dünyanın sonu geldiğinde, sonsuza kadar mutlu yaşayacaktır.

Zerdüşt’ün bu kehaneti büyük bir ilgi görmedi, kitleleri harekete geçiremedi. Bugün de, Parsî yahut Zerdüştî denilen, yani İyilik Tanrısı Ahura Mazda’nın tecessümü (şekil alıp görünmesi) olan Ateş kültünü sürdürenlerin sayısı çok azdır. Ancak…

Ancak, ‘İyilik’in Kötülük ile mücadelesi bir gün zaferle sonuçlanacak’ şeklindeki görünüşte basit ve önemsiz kehanet, aslında, bir saatli bomba gibi, yüzyıllar sonra bir kültürel devrim yaratacaktı. Halkın pek itibar etmediği bu inanç, Pers ülkesinde yaşayan Yahudi azınlığı etkileyecek ve Filistin’de yaşayan küçük bir Yahudi tarikatinin, Essenliler’in sonunu getirecekti. Hatta, dinde yarattığı devrim bununla da kalmayacak, iki yüz yıl kadar sonra – bu kez parlak bir geleceğe sahip olan – bir başka küçük Yahudi tarikatinin, İsa ve Havarileri’nin amentüsünü oluşturacaktı.

Ölüdeniz Tomarları, Essenliler’in Zerdüşt inancından ne kadar etkilendiğini açıkça ortaya koyuyor. Hıristiyanlığın ilk çağında, İncil’in son bölümü Kıyamet’te de aynı etkiyi görüyoruz. Hıristiyanlar, Essenliler’den ya daha şanslı, ya daha dirençli olduklarından, İsa Mesihçiliği önce Akdeniz’e, sonra da dünyaya yayılacaktı.

İngiliz araştırmacı Norman Cohn, Kıyamet Fanatikleri ve Ortaçağ’da Büyücülük ve Şeytanataparlık adlı kitaplarında Ortaçağ Avrupası’nın ve Hıristiyanlığın ‘Kötülüğün bedenselleşmesi’ olmakla, Şeytan’a tapmakla suçlanan ‘bazı grupları’ (Yahudiler, sapkınlar, büyücüler) yok ederek dünyayı ‘arıtmaya’ çalıştığını anlatıyordu. (…diyor eleştirmen – sanki ben bu kitapları okumuşum zannedilmesin.) Ancak, Ortaçağ toplumlarının neden böyle bir ‘arıtma’ (purification) ihtiyacı duyduğuna değinmiyordu. Cohn’un son kitabı Kosmos, Kaos ve Gelecek Dünya işte bu ihtiyacın ‘kültürel kökenini’ irdeliyor: Dünyayı, Evrensel İyilik Güçleri’nin son bir çatışmayla Kötülük Güçleri’ni yok etmesi gereken bir ‘Savaş meydanı’ olarak gören, ama bu zaferin öyle kolay kazanılmayacağına olan inanç…

Bu inanç Ortaçağ’da ortaya çıkmadı, diyor araştırmacı, bu ilk Hıristiyanlar’ ın Kıyamet inancının bir sonucu, yani Zürdüşt’ün uzak mirasıdır…

Bu, sadece bir tez ve ihaliyatçılar, tarihçiler uzmanlar henüz eyvallah demiş değil bu görüşe.

Ama Cohn’un bu savı bizi yakından ilgilendiriyor. Acaba Zerdüşt’ün bu kehanetinden etkilenerek ‘öteki’ni ortadan kaldırmayı, dini ve dünyayı ‘arıtmayı’, ruhun ve Evren’in tek kurtuluşu olarak görenler sadece Ortaçağ’ da yaşayan Avrupalılar mıydı? Bugün, İran’da, Afganistan’da, ne bileyim Sırbistan’da, Kafkasya’da soykırıma kadar giden fanatizmin derin kökleri bu inanca uzanabilir mi acaba?

Yani insanlık tarihinin tesadüfî değil ilahî bir mecrada aktığına, ‘mutlu’ bir sonu olacağına, iyiliğin kesin zaferiyle kötülerin yok edileceğine olan determinist (icabî desem daha mı anlaşılır olurdu yani?) inanç.

Bu, diyor Cohn, insanlık için korkunç bir tehdit. Birileri, Kıyamet’in kaçınılmaz olduğuna, o gün İyilik’in kazanması için, Cennet’e gidebilmek için, her inananın şimdiden savaşa girmesi ve Kötülük ile işbirliği yaptığına inandığı ‘ötekini’ ortadan kaldırması gerektiğine inanıyorsa… yandık!

(Referans, 20.06.2004)

 

 

 

Bu yazıyı paylaş

Humiliation Game’i kim kazandı?

Bu yazıyı paylaş

Bir müddettir canım yazmak istemiyor. Sebebi uzun… Sümer (Özvatan) dostum da “Abi ben girip tozunu almasam, senin blog perişan…” diyor haklı olarak.
Geçici bir tedbir ile bir taşta iki kuş :
2004’ta 6 ay süreyle Referans gazetesinde yazdıklarımı burada tekrar kullanacağım. Kimi eskişim, olsun. Kimi güncelliğini hiç kaybetmemiş. Hem piç olup giden yazılar internet ortamında yayımlanmış olacak, hem de tükânı boş bırakmayacağız. Başlıyorum…

header

TERÖRÜ YÜCELTMEK

ABD’nin teröre karşı stratejisini anlamak kolay değil. Mücadelesinin “Kötülüğe Karşı İyiliğin Savaşı” olduğunu kabul ettirmek (kendi de inanmak) isterken, Bush terörizmin ekmeğine yağ sürüyor.

FİLOZOF Raymond Aron’un tespitidir, “Terörizm, eylemlerinin psikolojik etkisinin, fizik etkisinden büyük olmasını hedefler”. Terörizmi nizamî harpten ayıran önemli bir özelliktir bu. Dördüncü Dünya Savaşı kitabının yazarı François-Bernard Huyghe’ün vurguladığı gibi, “Şiddetsiz terörizm terörizm değildir, ama terörizm, salt yıkıcı gücüne de indirgenemez.”

Huyghe, terörü, diğer “gayri nizamî harp” (Özal Harp) metodlarından ayıran özelliği de şöyle açıklar: “ Teroristin gözünde, yıkım mesaj içerir ve eylem alanı bir sahnedir. Eylemin askerî sonucu, eylemi gerçekleştirenin gözünde, sembolik sonucundan daha önemliyse, eylemin adı gerilladır, ayaklanmadır. Terörist ise kendi çapında teorisyendir. Öldürdüğü zaman, bir insanı öldürmekten öte, bir fikri öldürmek, yerine bir yenisini koymak ister.”

İşte, diyor Huyghe, terörün bu özelliğini doğru analiz ettikleri içindir ki, kontr-teröristler , silahlı cevabın yanısıra, bir de ‘ikna savaşı’ yürütürler. Daha doğrusu ‘yorum savaşı’. Hedef, terör eylemine, teröristin verdiğinin tersi bir anlam yüklemektir. İzaha çalışayım.

RAKİBİN OYUNUNU BOZMAK…

Terör eylemiyle terörist ne yapmak ister? Toplumda ve ülkenin yöneticilerinde panik ve kalıcı korku yaratmanın yanısıra, terör eylemi 3 mesaj içerir:

1 – Eylemin kim, yani hangi ‘tarihî oyuncu’ adına yapıldığı. (Proletarya, Halk, bir etnik azınlık, bir dinî cemaat… vs)

2 – Eylemler sonucunda meydana gelecek olan tarihsel değişim. (Devrim yakındır, Tanrı’nın hâkimiyeti sağlanacaktır, intikam alınacaktır…vs)

3 – Terör eylemleriyle kime darbe vurulduğu, kimin gözden düşürüldüğü. Terör eylemiyle, kurbanın ve temsil ettiği gücün (Mesela Devlet) zaafının ortaya çıkarıldığı, aşağılandığı, ya da ‘gerçek yüzünün teşhir edildiği’ (Halka zulmeden iktidarın çirkin ve baskıcı yüzünün ortaya çıkarıldığı) savunulur mesela…

Her terör eyleminin taşıdığı bu ‘üçlü mesaj’ karşısında, otorite (terörle mücadele eden kurum) ideolojik bir savaş güder, hatta ‘terörist propagandaya alet olmamak’ için sansür uygular. Ama kontr-terörün asıl silahı ‘oyunu bozmak’ şeklinde tarif edilebilir, yani:

Teröristin eylemiyle yüceltmeye çalıştığı kavramın (Vatan, Millet, Proloterya mücadelesi, Tanrı iradesi vs…) içini boşaltmaya, bu kavrama sahip çıkmaya, terörist örgütün aslında ‘adına cinayet işlediği’ halkı / azınlığı / sınıfı / fikri vs temsil etmediğini, adi bir suç örgütü olduğunu, etkilemek istediği topluma en ters düşecek ‘iç ve dış mihrakların’ maşası olduğunu (Ermeni terör örgütü PKK) sürekli tekrarlamak…

Neticede “demokrasiyi ortadan kaldırmayı hedefleyen teröristlerin şantajına boyun eğilmeyeceği” yedi düvele ilan edilir.

Gizli pazarlıklar yapılsa bile, terörle mücadelenin raconu budur.

HALBUKİ GEORGE W.BUSH…

Peki George W.Bush yönetimi ne yaptı?

G.W.O.T. (Global War on Terror) yani ‘Teröre Karşı Topyekün Savaş’ ilan etti.

Ve böylece, terörizmi bir metod olmaktan çıkarıp, ‘Dünyanın Tek Süpergücü’nün ‘bir numaralı düşmanı’ mertebesine yükseltti. ‘Kötülükler İmparatorluğu’ S.S.C.B.nin yerine El Kaide, komünizmin yerine İslamî Terör, Stalin’in, Mao’nun yahut Castro’nun yerine de Usame bin Ladin…

(Mihail Gorbaçov’un siyasal danışmanı Georgi Arbatov, Amerikalılar’a, başlarına gelecekleri, ta 1988’de söylemişti: “Size büyük bir kötülük yapmaya hazırlanıyoruz, düşmanınızı ortadan kaldıracağız.” Anlamadılar…)

Huyghe diyor ki, “ABD bütün stratejisini üç düşmanla, üç T’yle savaşa yoğunlaştırdı: Terrorism – Technology – Tyranny” (Terörizm – Toplu imha silahları – Diktatörlük)

Ve ortaya şöyle bir paradoksal durum çıktı:

Hipergüç ile Hiperterörist (Bu arada, Irak’ta ortaya çıkan işkence vb rezillikler, hipergücün altında bir hiperteröristin yattığını da gösteriyor) yürüttükleri savaşın ‘metafizik boyutu’ konusunda mutabakat sağlamış oldular.

Her ikisi de ‘İyiliği’ kendinin temsil ettiğine, karşı tarafın ‘Kötülük gücü’ olduğuna inanıyor. Her ikisi de aslında Tanrı adına Şeytan ile savaştığını savunuyor…

Ve Huyghe diyor ki, “Böyle bir savaşta, sembollerine darbe indirerek düşmanı küçük düşürmenin önemini arttırıyor. Oysa, terörizmin başlıca silahı olan ‘Humiliation Game’de (rakibi küçük düşürme oyunu) Usame Bin Laden’in ‘Batı’nın İkonaları’ adını verdiği İkiz Kuleler’in yıkılışından daha büyük bir darbeyi, bir daha kimse indiremeyecektir…”

(Eski bir editör olarak ‘Nokta gördüğün yerden at’ prensibini bilirim, yazıyı dağıtmak ve uzatmak istemiyorum. Bu yüzden İkicilik – İyilerle Kötülerin Savaşı – Fanatizmin kökenleri konularını ileriki bir haftaya bırakacağım.)

(Referans, 13.06.2004)

*

BUGÜNÜN YORUMU (24.11.2016) : 13 yıl geçmiş ama yazı pek de eskimemiş. Amerika’da Bush yok, ama Donald Trump var. IŞİD El Kaide’yi, El-Bağdadî Bin Ladin’i aratıyor. Psikolojik savaşı ve ‘humiliation game’i hiperterorist çok daha iyi yönetiyor…

 

Bu yazıyı paylaş