Göçmenlik ve göçebelik üzerine

Bu yazıyı paylaş

24 Ekim 2004’te Referans gazetesinde çıkmış bir yazı. Serdar’ın bir yazısı yani. ‘11 Eylül göçebelerin yerleşiklere karşı başlattığı bir savaşın ilk saldırısıydı’ demeye getiriyor Attali. Bugün (bireysel saldırılardan IŞİD’e) ‘radikal islamcı terör’ adı verilen evrensel hadiseyi 12-13 yıllık bu yazının içine oturtabilirsiniz. Emperyalizmin Ortadoğu’da tetiklediği katliamın sonucu olan ‘göçmen trajedisi’ni de…

Teklif5

A.B. BİR GÖÇMENLİK PROJESİDİR

Jacques-Attali2Fransız araştırmacı yazar Jacques Attali’nin (yanda) L’homme nomade (Göçmen insan) adlı çalışmasından alıntılar yapmak istiyordum. Avrupa’nın ilk büyük filozofu (modern anlamda ilk göçebe aydın, diyor Attali) Endülüslü İbni Rüşd, bir kuramın ilgiye değer olması için birkaç satırda özetlenebilmesi, birkaç sayfada anlatılabilmesi, bir kitapta da ispat edilebilmesi gerekir, dermiş. Attali kitabını böyle, genişleyerek açılan üç bölümden oluşturmuş. Size ‘giriş’ faslını tercüme edecektim, ama yerim dar geldi. Laurent Lemire’in Attali ile yaptığı ve 4 Aralık 2003 tarihli Le Nouvel Observateur’de yayımlanan söyleşiyi aktarmayı tercih ettim.

Söz konusu kitap, insanlık tarihini farklı bir açıdan okuma fırsatı veriyor insana. Üç kademede, tekrarla yaptığı için de, düşünme ve sindirmeye de elveriyor. Bugünü anlamak, bugünün belli başlı tartışmalarını (küreselleşme, çevre sorunları, geopolitik çatışmalar, 11 Eylül… gibi) anlamak açsından önemli. Ayrıca, biz Türkler için, ‘yerleşik’ Avrupa’nın kapısını zorlayan biz ‘göçmen kavim’ için de bambaşka bir anlam taşıyor bu çalışma. Röportaj iyi bir fikir veriyor, Fransızca bilenlere asıl kitabı tavsiye ederim: L’Homme Nomade, (Fayard, 2003)

*

Göçebelik, ne tarafa çeksen o tarafa giden giden bir kavram değil mi biraz?

İnsanlığın tarihini, milyonlarca yıl süren göçebe hayattan sonra, tekrar, çağdaş göçebeliğe dönen insanlığın hikayesini anlamak için hayati bir kavram…. Yerleşik düzen insanlık tarihinin kısacık, alt tarafı 6 bin yıllık bir parantezi. Üstelik bu parantez içinde, bölgeler arasında muazzam bir insan hareketi de süregeldi. İnsanların sürekli hareket halinde olduğu, İtalya, Japonya yahut Kaliforniya müthiş bir kültürel canlılık ve yaratıcılık göstermiştir.

Göçebeliğe neleri borçlu insanlık?

Medeniyetlerin en önemli keşif ve icatlarını. Ateş, tekerlek, yazı, hesap, avcılık, diller, tarım, hayvancılık, giyim kuşam, aletler, ritler, demokrasi, Tanrı, resim, müzik, heykel sanatı, edebiyat, kanunlar, pazar, seramik, demir işçiliği, binicilik, dümen, denizcilik, hatta mimarlık ve süvarilik, ki tarihte önemli bir rolü vardır…

Ya Devlet?

Devlet, yerleşik düzenin nadir icatlarından biridir, hapishane ve vergilerle beraber…

O zaman küreselleşme sizi mutlu etmeli, göçebeliğe yakın…

Göçebeliği yerleşik düzene yeğlediğimi söylemedim, önemini vurgulamak istedim. Küreselleşme insanların ve eşyanın devinimini hızlandırıyor, demek ki göçebeliği teşvik ediyor. Tarihte üç büyük küreselleşme teşebbüsü görülür: 12.yy’da, 19.yy’da ve 1930’larda. Her üç deneme de yerleşik güçler karşısında başarısız oldu. Yeni bir küreselleşme denemesi yaşıyoruz bugün, bir yanda yerleşikler (Anti-), bir yanda göçebeler. (Alter-)

Biz Batılılar niye göçebe olalım ki?

Bizim kültürümüzün kökü göçebe (diyor Attali) : Tektanrıcılık, demokrasi, pazar ekonomisi, bunlar göçebe kavramlar, göçebelerin icadı… İsa’nın hayatı göçebe bir hikaye. Ardından medeniyetimiz toprağa kök saldı. Bu anlamda, Hıristiyanlık, yayılma arzusuyla göçebeyken, Vatikan’la yerleşik hale geldi. Avrupa, atlı göçebeleri şövalye haline getirerek yerleştirdi. Feodalizm yerleşiktir, kapitalizm göçebe.

Ama göçebelik biraz da ‘güvensizlik’ demektir?

İnsanlığın önünde birçok ütopya var: Ölümsüzlük, dayanışma, eşitlik, hürriyet gibi… İnsanlık hürriyeti ve bunu temin eden koşulları, yani pazar-demokrasi ikilisini seçmiş. Pazarın ve demokrasinin başarılı olması göçebeliğe bağlı. Halbuki özgürlük demek, biraz da ‘güven zaafı’ demek. Onun için demokrasi ve pazar ekonomisi ‘güvensizlik yaratan bir makine’ gibi işliyor. Bizim yerleşik düzene alışmış toplumlarımız da riske girmeyi ve güvenden fedakarlığı kabullenemiyor. Onun için bizim toplumlarımız göçebeliğe dönüş sürecine direnecektir.

Avrupa bir göçebe model midir?

Avrupa Birliği, kıta göçebeliğini düzene sokma girişimidir. İnsanların, sermayenin ve malların serbest dolaşımını temin girişimidir. Yani ulusların yerleşik düzenine karşı, Avrupa göçebeliğini düzenleme gayreti. Eğer AB gelişme sürecini sonuna kadar götürürse ‘göçebe bir kıta’ haline gelmeyi başaracak. ABD’nin XIX.yy’da başardığı ama bugün unuttuğu gibi… (Serdar’ın bugünkü bir notu: ‘Özellikle Trump’ın unuttuğu gibi!)

Niçin?

Kültürü göçebe de olsa, Amerikan menfaatleri yerleşik. Ve bir zamanlar Roma İmparatorluğu gibi, ABD toprağını göçebelerden, barbarlardan, sınırına yığılanlardan  korumak zorunda. Bence, ABD üç büyük göçebe güçten biri karşısında diz çökecek: Pazar, Demokrasi veya Din.

Göçmen savaşlar – yerleşik savaşlar diye bir ayrım yapıyorsunuz, niye bu fark?

Yerleşik savaşların hedefi toprak ele geçirmektir. Göçebe savaşların hedefiyse gerekirse yok etme pahasına, yerleşik güçlere karşı ‘göçme özgürlüğünü’ korumaktır…

Yani 11 Eylül yeni bir göçebe savaşın ilk saldırısıydı, hedef ne peki?

Demokrasi ve serbest pazar cephesinin serbest dolaşımını engellemek, kabuğuna çekilmeye zorlamak… Teröristler göçebe savaşın bütün kurallarını uyguluyorlar. Yerleşik düzenin en büyük sembollerine (ikiz kuleler, gökdelenler) göçebeliğin en büyük semboliyle (uçaklar) saldırdılar. Bu, Güney’in fakir göçebe yığınlarının, Kuzey’in bunkerlerine karşı başlattığı bir iktidar savaşı. (…) Yarın, sınırların ortadan kalktığı, göçebelik kurallarının giderek işlev kazandığı bir dünyada hayatını sürdürebilmek için, insanoğlu hem göçebe hem yerleşik olmalı ve eski göçebelerin dersini iyi öğrenmeli, tecrübelerini değerlendirmeli, tüccarlar, müzisyenler, korsanlar, aydınlar, kaşifler, seyyahlar… kültürlerin ve medeniyetlerin itici gücü yani…

Image processed by CodeCarvings Piczard ### FREE Community Edition ### on 2015-06-14 22:01:19Z | http://piczard.com | http://codecarvings.comlPB&žv
Image processed by CodeCarvings Piczard ### FREE Community Edition ### on 2015-06-14 22:01:19Z | http://piczard.com | http://codecarvings.comlPB&žv

 

 

Bu yazıyı paylaş